Osiedle Giszowiec w Katowicach

Unikatowa w skali europejskiej kolonia górnicza zbudowana w latach 1906-10 dla pracowników Towarzystwa Górniczego "Spadkobiercy Jerzego von Giesche" według projektu braci Georga i Emilla Zillmannów z Charlottenburga. Kolonia Giszowiec jest na ziemiach polskich prekursorską realizacją idei angielskiego miasta ogrodu. Częściowo wyburzona w latach 70-tych XX w. Zachowała się część osiedla ze zróżnicowanymi architektonicznie domami mieszkalnymi, a także dawna karczma, nadleśnictwo, szkoły i sklepy.

Osiedle w Katowicach-Giszowcu zostało wybudowane w latach 1906-1910, podobnie jak Nikiszowiec dla robotników kopalni "Giesche" (obecnie kopalnia "Wieczorek"). Jego projektantami byli architekci bracia Georg i Emil Zillmannowie. Osiedle Giszowiec jest unikatowym przykładem realizacji idei miasta-ogrodu Ebenezera Howarda. Jedno-, dwu- i czterorodzinne domy dla robotników i urzędników wzorowano na chałupach wiejskich, angielskich cottage'aach i architekturze małomiasteczkowej. Wszystkie domy w Giszowcu są niskie, wolno stojące, o zróżnicowanych bryłach, nakrytych spadzistymi dachami, otoczone ogródkami. W centralnej części założenia usytuowany był prostokątny plac, do którego przylegały budynki użyteczności publicznej: sklepy, restauracja, nadleśnictwo, szkoła, karczma. Ponadto na terenie osiedla znajdowały się: piece chlebowe, pralnia, łaźnia dla kobiet (mężczyźni kąpali się w kopalni), rzeźnia, komora celna, barak dla zakaźnie chorych i więzienie W 1927 roku do osiedla dobudowano tzw. kolonię amerykańską. Po 1975 roku zburzono prawie dwie trzecie osiedla, wznosząc na miejscu małych domów bloki z wielkiej płyty.